Op 25 februari bestond de christelijke gemeente zangvereniging uit Sprang-Capelle 140 jaar. Dat wordt gevierd met een concert in de Sprangse St. Nicolaaskerk op zaterdag 15 maart, 19.30 uur. Een prachtig jubileum van één van de bekendste koren uit de regio, maar ook een feest met een zwart randje, want het koor stopt ermee. Excelsior is het zingen niet moe, maar vanwege de veroudering en het gebrek aan nieuwe leden heeft het koor dit besluit genomen. Het is mooi geweest en de leden zien terug op goede jaren vol zang en muziek.
Het koor startte in 1885 als ‘zangschool voor mannen’. De enthousiaste ds. Bouthoorn, verbonden aan de Sprangse kerk nam het initiatief daartoe. Het doel was de bevordering van de gemeentezang en men repeteerde in de consistorie van de kerk. De koster zorgde dan voor licht en vuur en de mannen betaalden hiervoor een vaste bijdrage. De koster ontving hiervoor 1 gulden en 25 cent per maand. Soms werd het kerkorgel gebruikt en werd dhr. M. Vos geroepen voor het trappen van het instrument. Hij ontving hiervoor 10 ct per keer. De eerste dirigent was dhr. Hartman. De mannen deden hun uiterste best en de liederen en psalmen klonken plechtig door de fraaie dorpskerk. De naam Excelsior verscheen pas in 1905 in het notulenboek. In hetzelfde jaar werd het een gemengd koor, want toen werden de eerste vrouwen toegelaten.
Uitvoeringen
Natuurlijk werden er uitvoeringen gegeven; het jaarlijkse kerstconcert, maar ook tijdens feesten en evenementen: bij de inhuldiging van koningin Wilhelemina bijvoorbeeld en bij het 25-jarig jubileum van burgemeester Van Dijk. Excelsior liep zelfs in optochten mee en zong op de kiosk in Capelle.
Heel populair waren de jaarlijkse uitstapjes. Die worden in de oude notulenboeken uitvoerig beschreven. Men ging dan met rijtuigen op pad en onderweg zong men in de dorpen die werden doorkruist. Soms ging men met de trein naar een grote stad, bijvoorbeeld Den Haag. Op het perron zong het koor een aantal liederen, zodat alle reizigers hiervan konden genieten. Een fraaie oude foto toont Excelsior bij het Drielandenpunt. Blijkbaar zagen de leden niet op tegen een lange reis. Zo kwam je nog eens ergens.
Concours
Het ledenaantal bleef de eerste decennia aardig stabiel; tussen de dertig en veertig zangers. Soms was er een inzinking, zoals in de jaren 20. Dit waren niet de gemakkelijkste jaren van het koor, want er was gedoe met dirigenten en het ‘zangersvuur’ was tot een minimum gedaald. Zo erg, dat men besloot te stoppen met het koor. Toch laaide het enthousiasme weer op en een half jaar later had Excelsior een andere dirigent; de bekende Albert Christ, een zeer muzikaal mens. Hij bleef lang verbonden aan de vereniging en organiseerde het eerste uitwisselingsconcert met Excelsior uit ’s Gravenmoer waarvan hij ook dirigent was. Met hem ging Excelsior voor het eerst naar een concours en behaalde 277 punten, een 2e prijs. Het bericht was snel in Sprang bekend, want een slimme zanger had twee postduiven meegenomen en die bezorgden de uitslag nog voor de leden thuis waren.
Het vaandel van Excelsior.
Vaandel
De jaarlijkse ledenvergadering was altijd een hoogtepunt, vooral het ontspannen gedeelte met veel voordrachten, muziek en stukjes. Men had dan veel plezier en was echt een avondje uit. Natuurlijk was er een lekkernij, een borreltje, enz. Niemand was afwezig of je moest wel erg ziek zijn. Zelfs verjaardagspartijen werden ervoor afgezegd. Een ernstige dominee waarschuwde nog eens over het frivole karakter van die avonden.
In 1935 schafte de vereniging een vaandel aan. Een donkerblauwe achtergrond met de naam van het koor in goud geborduurd. Dit populaire doek werd overal mee naar toegesleept, want hiermee presenteerde de vereniging zich. Tot de dag van vandaag hangt het vaandel te pronken in de vitrine van het Hervormd Jeugdcentrum.
Bloeiperiode
Het 50-jarig jubileum werd uitbundig gevierd. Excelsior organiseerde zelf een concours waarbij veel koren en korpsen aanwezig waren. Sprang was even het middelpunt van koorzang. De optredens vonden plaats in een kiosk dat op een weiland was geplaatst. Er was een jurywagen, enkele consumptiekramen en veel gezelligheid. Het was één groot zangersfeest. In dat jaar werd er ook een kinderkoor opgericht dat twee jaar later al meer dan honderd leden telde. Excelsior had er toen ongeveer zeventig, ook een mooi aantal.
Tijdens de oorlog was Excelsior tijdelijk een kerkkoor en dus onder het gezag van de kerkenraad. Het waren sobere jaren waarin wel gezongen werd, maar weinig uitvoeringen werden verzorgd. Na de oorlog begon de grote bloeiperiode van de zangvereniging. Met dirigent Groen steeg de kwaliteit van de zang tot het hoogste niveau voor amateurkoren. Op concoursen zong het koor in de superieure afdeling en behaalde zelfs een 1e prijs. Ook het kinderkoor bleef populair en verzorgde veel uitvoeringen, hoewel de notulen daarover niet veel vertellen. Excelsior organiseerde diverse concoursen, meestal ter gelegenheid van een jubileum.
Eeuwfeest
Met dirigent Van Yperen voer het koor een heel nieuwe koers. Hij hield niet van concoursen, dus stopten ze daarmee. Volgens hem ging het om de inhoud van het lied en niet om de punten. In de periode Van Yperen legde Excelsior veel contacten met andere koren: Apeldoorn, Voorthuizen, Dalfsen en koren uit de regio. Toen werd ook een elpee opgenomen, die de fraaie titel kreeg: ‘Laat ons nu blij zijn met de Heer’. De leden promootten de langspeelplaat bij familie en vrienden en alle lp’s werden verkocht.
Bij het eeuwfeest van de vereniging telde het koor 80 leden. Het werden prachtige dagen met een concert, een feestavond, een buffet en huldiging van trouwe leden. Van burgemeester Buijnink ontving het koor, namens Hare Majesteit koningin Beatrix zelfs een zilveren eremedaille. De leden waren verguld, maar stiekem hadden ze gehoopt op meer: de eretitel Koninklijke zangvereniging, maar dat werd het niet.
Excelsior bij het Drielandenpunt 1934.
Op reis
Bekend zijn de buitenlandse reizen van het koor naar Polen, Tsjechië en Hongarije, een internationale uitwisseling waarbij veel gezongen werd. Excelsior reisde dan met de bus, zodat er ook gelegenheid was om uitstapjes te maken. Het koor bezocht Krakau, Auschwitz, Praag, Boedapest en vele andere toeristische bezienswaardigheden én overal werd gezongen. Een hoogtepunt daarbij was het optreden in de kathedraal van Kielce (Polen), die stampvol zat. Een langdurig applaus was de beloning voor het koor. Excelsior kwam tijdens die reizen ook bij de leden thuis waardoor warme banden ontstonden met Poolse families tot op deze dag.
Met dirigent Simon Wattel werd een cd opgenomen, die de titel ‘Exultate Deo’ kreeg, naar een werk van Scarlatti dat het koor op de cd vertolkte.
Inmiddels was het kinderkoor opgeheven, want het ledenaantal was sterk gedaald. Er was geen animo voor. Na Simon Wattel volgde dirigent Henny Blom. Met hem voerde het koor de Crucifixion uit van Stainer. Een prachtig koorwerk voor de lijdenstijd, samen met koren uit Boskoop en Gorinchem. Daardoor kon het meerdere keren worden uitgevoerd en dat gaf de leden veel voldoening. Enkele jaren later werd het nog eens herhaald met een ander koor. Excelsior heeft altijd veel en graag gezongen; in de regio, tijdens het Nieuwjaarsconcert, bij uitwisselingen, maar ook in kerkdiensten, verzorgingshuizen en bij speciale gelegenheden.
Zingen tot eer van onze God
Excelsior was ook een actieve vereniging met jaarlijkse acties. Van de opbrengst organiseerde de evenementencommissie gezellige uitstapjes en feestelijke avonden met optredens. De sfeer op het koor was altijd goed en zelden was er gedoe. Daarom bleven veel leden lang lid van het koor; 50, 60 en zelfs 70 jaar lid kwam regelmatig voor. Die jubiela werden altijd gevierd met gezellige feestavonden waarbij altijd werd gezongen. Het geestelijke lied bleef altijd belangrijk voor het koor; zingen tot eer van onze God.
Jammer dat er een einde komt aan de geschiedenis van Excelsior, één van de oudste verenigingen van de gemeente Waalwijk. Wie het koor nog een keer wil horen is op 15 maart van harte welkom.